نوروز نماد زنده ماندن فرهنگ ایران در سخت‌ترین روزهاست

خبرگزاری حوزه | جهانگیر الماسی، بازیگر سینما و تلویزیون در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با تأکید بر اینکه نوروز در زیست فرهنگی ایرانیان جایگاهی فراتر از یک مناسبت تقویمی دارد، گفت: وقتی از نوروز سخن می‌گوییم در واقع از یک حافظه تاریخی مشترک حرف می‌زنیم؛ حافظه‌ای که قرن‌ها در ذهن و زندگی ایرانیان جریان داشته و در بزنگاه‌های سخت تاریخی، از جمله دوران دفاع مقدس، نقش مهمی در حفظ همبستگی اجتماعی ایفا کرده است.

وی با اشاره به تجربه زیسته خود از سال‌های جنگ تحمیلی افزود: در آن سال‌ها شرایط به گونه‌ای نبود که کسی بتواند نوروز را با جلوه‌های ظاهری و جشن‌های معمول برگزار کند. هر روز خبر شهادت، مجروحیت یا آوارگی خانواده‌ای به گوش می‌رسید و فضای عمومی کشور آکنده از اندوه و نگرانی بود، اما با این حال نوروز از زندگی مردم حذف نشد. این آیین به شکلی ساده، آرام و متناسب با شرایط، در خانه‌ها و حتی در جبهه‌ها حضور داشت. شاید برای نسل امروز تصورش سخت باشد، اما در همان خطوط مقدم، رزمندگانی بودند که با کمترین امکانات، نشانه‌هایی از نوروز را زنده نگه می‌داشتند. گاهی یک سفره هفت‌سین بسیار ساده، گاهی فقط تبریک گفتن سال نو به یکدیگر یا خواندن دعای تحویل سال. همین نشانه‌های کوچک، یادآور این بود که ما برای چه می‌جنگیم و قرار است از چه فرهنگی دفاع کنیم.

این بازیگر پیشکسوت با تأکید بر پیوند نوروز با مفهوم هویت ملی اظهار کرد: نوروز صرفاً شادی یا تعطیلات نیست. نوروز نماد استمرار فرهنگی است؛ یعنی ملتی که حتی در سخت‌ترین شرایط، ریشه‌های خود را فراموش نمی‌کند. در دوران دفاع مقدس، همین معنا باعث می‌شد نوروز به یک عامل تقویت‌کننده روحیه تبدیل شود، نه فقط برای مردم در پشت جبهه، بلکه برای رزمندگانی که در خط مقدم حضور داشتند.

وی در ادامه با اشاره به نقش خانواده‌ها گفت: یکی از جلوه‌های پررنگ نوروز، دورهمی‌های خانوادگی است. در سال‌های جنگ، بسیاری از خانواده‌ها یکی از اعضای خود را در جبهه داشتند. نوروز برای آن‌ها زمانی بود که بیش از همیشه به یاد عزیزانشان باشند. تماس‌ها بیشتر می‌شد، دعاها پررنگ‌تر می‌شد و همین پیوند عاطفی، نیرویی مضاعف به رزمندگان می‌داد. رزمنده‌ای که می‌دانست خانواده‌اش با وجود همه سختی‌ها نوروز را پاس می‌دارند، احساس می‌کرد بخشی از یک کلیت بزرگ‌تر است. او فقط برای دفاع از یک خاک نمی‌جنگید، بلکه برای حفاظت از یک سبک زندگی، یک فرهنگ و یک تاریخ در میدان حضور داشت.

وی با اشاره به جنبه‌های معنوی نوروز تصریح کرد: در فرهنگ دینی و روایی ما نیز به مفهوم نو شدن انسان در کنار نو شدن طبیعت اشاره شده است. نوروز فرصتی است برای بازنگری در رفتارها، برای پاک شدن از کینه‌ها و بازگشت به ارزش‌های انسانی. این نگاه معنوی، در دوران جنگ اهمیت دوچندان پیدا می‌کرد، زیرا انسان‌ها هر روز با مرگ و فداکاری روبه‌رو بودند و نیاز داشتند معنایی عمیق‌تر برای این ایستادگی پیدا کنند.

این هنرمند با اشاره به نقش شعر و ادبیات در فضای نوروزی آن سال‌ها گفت: شعر همیشه در فرهنگ ایرانی حضوری جدی داشته است. در نوروز، اشعار کلاسیک و آیینی بیشتر خوانده می‌شد؛ چه در خانه‌ها و چه در جبهه‌ها. این اشعار گاهی آرامش‌بخش بودند و گاهی حماسی. شعر به رزمندگان یادآوری می‌کرد که آن‌ها ادامه‌دهنده یک تاریخ طولانی از مقاومت و ایستادگی هستند. به همین دلیل است که می‌گویم نوروز را نباید صرفاً با معیار شادی یا غم سنجید. نوروز ظرفی است که معانی مختلفی را در خود جای می‌دهد؛ از اندوه و دلتنگی گرفته تا امید و پایداری. در سال‌های دفاع مقدس، این آیین بیشتر به سمت معنای دوم متمایل بود.

وی با تأکید بر ظرفیت جهانی نوروز گفت: امروز نوروز به عنوان یک میراث فرهنگی جهانی شناخته شده است. این مسئله نشان می‌دهد که نوروز فقط متعلق به یک ملت نیست، بلکه حامل پیام‌هایی انسانی و فراگیر است. ما می‌توانیم از همین ظرفیت برای معرفی فرهنگ صلح‌طلب و در عین حال مقاوم ایرانیان به جهان استفاده کنیم. ملت ایران در طول تاریخ بارها مورد تهاجم قرار گرفته، اما هیچ‌گاه فرهنگ خود را از دست نداده است. نوروز یکی از نشانه‌های روشن این تداوم است. دشمنان شاید بتوانند خسارت‌های مادی وارد کنند، اما نمی‌توانند پیوند یک ملت با ریشه‌های فرهنگی‌اش را قطع کنند.

الماسی در پاسخ به این پرسش که نوروز چه تأثیری بر روحیه جوانان رزمنده داشت، گفت: نوروز برای جوانان حاضر در جبهه، یادآور زندگی عادی و آرمان‌هایی بود که برای آن‌ها می‌جنگیدند. این آیین به آن‌ها یادآوری می‌کرد که پس از عبور از این روزهای سخت، زندگی ادامه دارد و باید از آن محافظت کرد. بسیاری از رزمندگان در سنین نوجوانی و جوانی بودند. نوروز برای آن‌ها فرصتی بود تا به آینده فکر کنند؛ آینده‌ای که در آن صلح، خانواده و آرامش معنا داشته باشد. همین تصور آینده، نیرویی قوی برای ادامه مسیر بود.

وی با مقایسه شرایط جنگ گذشته و امروز اظهار کرد: جنگ‌ها در طول زمان تغییر شکل داده‌اند. در دوران دفاع مقدس، جنگ بیشتر چهره‌ای زمینی و نزدیک داشت. رزمندگان در سنگرهای روبه‌روی هم می‌جنگیدند و تماس انسانی مستقیم وجود داشت. امروز اما جنگ‌ها پیچیده‌تر و فناورانه‌تر شده‌اند و مرزهای جغرافیایی معنای سابق را ندارند. با این حال، یک نکته تغییر نکرده است و آن هم نقش مردم است. امروز هم همان‌طور که دیروز بود، مردم بخش اصلی مقاومت هستند. شاید امروز دیگر سنگر مشخصی وجود نداشته باشد، اما هر شهر و هر خانه می‌تواند بخشی از جبهه فرهنگی و اجتماعی کشور باشد. نوروز در چنین شرایطی می‌تواند نقش مهمی ایفا کند. این آیین به مردم یادآوری می‌کند که با وجود فشارها و تهدیدها، زندگی، فرهنگ و امید همچنان جاری است. نوروز نوعی اعلام حضور فرهنگی است؛ حضوری که می‌گوید این ملت هنوز ایستاده است.

الماسی با اشاره به پیام‌های نوروزی در سال‌های جنگ گفت: در اوج سختی‌ها، پیام‌های نوروزی رهبران کشور به مردم و رزمندگان امید می‌داد. این پیام‌ها نشان می‌داد که حتی در میان بحران، نگاه به آینده و امید به بهار از بین نرفته است. همین نگاه، عامل مهمی در حفظ روحیه عمومی جامعه بود. امروز هم جامعه ما به چنین نگاهی نیاز دارد. نوروز می‌تواند بهانه‌ای باشد برای بازسازی امید اجتماعی، برای گفت‌وگو میان نسل‌ها و برای یادآوری این حقیقت که ما پیش از این هم از بحران‌های بزرگ عبور کرده‌ایم.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش نسل جوان اشاره کرد و گفت: جوانان امروز شاید جنگ را به شکل مستقیم تجربه نکرده باشند، اما مسئولیت حفظ فرهنگ و هویت را بر عهده دارند. نوروز می‌تواند پلی باشد میان نسل‌ها؛ پلی که تجربه‌های گذشته را به آینده منتقل می‌کند. وقتی جوانی امروز سفره هفت‌سین می‌چیند یا در آیین‌های نوروزی شرکت می‌کند، در واقع ناخواسته به یک زنجیره تاریخی متصل می‌شود. این اتصال، سرمایه‌ای است که هیچ قدرتی نمی‌تواند آن را از بین ببرد.

الماسی در پایان گفت: امیدوارم نوروز همچنان برای ملت ایران یادآور همبستگی، آگاهی و امید باشد. ما در طول تاریخ نشان داده‌ایم که می‌توانیم همزمان عزادار و امیدوار، اندوهگین و مقاوم باشیم. نوروز نماد همین جمع اضداد است؛ آیینی که به ما یاد می‌دهد چگونه در دل سختی‌ها، زندگی را پاس بداریم.